Bij de meeste bovenfrezen zit een kopieerring in de doos, maar welke maat dat is verschilt per merk en per model. Je kunt er ook een los kopen, maar dat zijn extra kosten en dat is nergens voor nodig. Als je met een mal wilt werken, is die maat het enige dat telt.
Een kopieerring is een metalen huls die je onder de zool van je bovenfrees schroeft of klikt. De kraag van die ring — het randje dat eronder uitsteekt — loopt langs de rand van je mal. De frees draait binnen die ring.
Daardoor volgt de frees de vorm van de mal, zonder dat je hoeft af te tekenen of uit te lijnen. De ring doet het sturen, jij duwt alleen.
Omdat de ring altijd dikker is dan de frees, snijdt de frees nooit precies op de lijn van de mal. Dat verschil heet de offset, en dat is de reden dat een mal maar voor één combinatie werkt. Daarover verderop meer.
De maat is de buitendiameter van de kraag, in millimeters.
De Makita-kantenfrezen worden geleverd met een kopieerhuls, maar welke maat dat is verschilt per uitvoering. Bij sommige sets zit een huls van 10 mm, bij andere 16 mm. Van de machines hieronder weten we dat er een kopieerring wordt meegeleverd.
| Machine | Meegeleverde ring |
|---|---|
| Makita DRT50 | 16 mm |
| Makita RT0702C | 16 mm |
| Makita RT0700C | 16 mm |
Bosch werkt op de POF-serie met een bajonetsluiting. De kopieerhuls klik je erin in plaats van hem vast te schroeven.
| Machine | Meegeleverde ring |
|---|---|
| Bosch POF 1200 AE | 13 mm |
| Bosch POF 1400 ACE | 17 mm |
| Bosch GOF 1250 | 17 mm |
| Bosch GOF 1600 | 17 mm |
| Machine | Meegeleverde ring |
|---|---|
| DeWalt D26204K | 17 mm |
| DeWalt DCW604 | 17 mm |
Festool voert een eigen reeks kopieerringen voor de OF-serie. Welke maat bij jouw machine hoort, staat in de handleiding of op de ring zelf.
Deze merken leveren wisselend een kopieerring mee. Zit er geen bij, dan past er meestal een universele ring. Meet in dat geval je ring op met een schuifmaat en geef die maat door bij de aanvraag.
24 mm is een Nederlandse afspraak, geen internationale maat. Van oudsher is dat hier de standaard voor mallen en sjablonen geworden. Daarom kom je hem overal tegen.
Het punt is: de grote gereedschapsmerken leveren die 24 mm niet mee. Je krijgt 13, 16 of 17 mm bij je machine, en wie met een standaardmal wil werken moet er dus zelf een kopen. Een tientje, plus de moeite van het uitzoeken welke er op jouw zool past.
Wil je dat toch, dan kan het prima. Voor de voorplaat werkt een 24 mm ring uitstekend. Maar voor de slotkast loop je tegen iets anders aan: die is 85 tot 95 mm diep en daar komt geen handbovenfrees bij. Een Makita RT0700C haalt 35 mm, een Bosch POF blijft rond de 55 mm.
De ring is een obstakel van tien euro; de freesdiepte is een muur. Daarom maken wij de mal op de ring en de frees die je al hebt, en boor je de slotkast met geleiding in plaats van hem uit te frezen.
De kopieerring loopt langs de rand van de mal, de frees zit erbinnen. Het verschil tussen die twee is de offset.
| Ring | Frees | Offset |
|---|---|---|
| 24 mm | 18 mm | 3,0 mm |
| 17 mm | 12 mm | 2,5 mm |
| 16 mm | 12 mm | 2,0 mm |
| 13 mm | 8 mm | 2,5 mm |
| 30 mm | 20 mm | 5,0 mm |
Een mal is ontworpen voor één combinatie. De opening in de mal is de gewenste uitsparing plus twee keer de offset. Een mal voor een sparing van 174 × 20 mm, gemaakt voor ring 24 met frees 18, heeft dus een opening van 180 × 26 mm.
Gebruik je op diezelfde mal een ring van 16 met een frees van 12, dan wordt de offset 2 mm in plaats van 3. Je uitsparing wordt dan 176 × 22 mm — twee millimeter te lang en twee millimeter te breed. Het slot zit dan los in de deur.
Andersom werkt het net zo hard: een grotere offset dan waarvoor de mal is gemaakt, geeft een uitsparing die te klein is en waar je slot niet in past.
De kraaghoogte is de hoogte waarmee de kraag onder je freeszool uitsteekt. Die millimeters gaan af van je freesdiepte.
Standaard is een kraaghoogte van 18 mm. Zelf werken wij met 9 mm kraaghoogte en een maldikte van 10 mm. Dat scheelt 8 mm ten opzichte van de standaard.
Wat dat oplevert: een Makita RT0702C heeft een maximale freesdiepte van 35 mm. Met die 8 mm extra ga je van 17 mm naar 25 mm effectieve werkdiepte — bijna vijftig procent meer.
Er zijn nog drie redenen om laag te blijven:
Daarom vragen wij je kraaghoogte uit bij vraag 210. Hoe lager die is, hoe meer wij voor je kunnen optimaliseren.
Reken op een paar minuten met een schuifmaat.
Meet over de buitenkant van de kraag. Dat is het ronde randje dat onder de zool uitsteekt en straks in de opening van de mal valt.
Meet over de snijkanten, op het breedste punt. Bij een rechte groeffrees staat die maat vaak ook op de schacht.
Gebruik een scherpe frees. Een botte frees geeft meer weerstand en meer warmte, en daar kan de mal onder lijden.
Meet hoe ver de kraag onder de zool uitsteekt. Zet je schuifmaat op de onderkant van de zool en meet tot het uiteinde van de kraag.
Die kraag zakt in de mal. Hoe lager hij is, hoe meer freesdiepte je overhoudt — en hoe stabieler je machine op het werkstuk ligt. Zie het rekenvoorbeeld hierboven.
Heb je de drie maten? Dan kun je een freesmal op maat aanvragen waarin de offset al voor jouw combinatie is verrekend.